Parasız Yatılılık Nedir? Kimler Başvurabilir? (2026 Gelir Sınırı ve Şartlar)

Parasız yatılılık, maddi imkânları sınırlı ancak başarılı öğrencilerin Millî Eğitim Bakanlığına bağlı pansiyonlu okullarda barınma, yemek ve temel ihtiyaç giderleri devlet tarafından karşılanarak okumasını sağlayan bir sosyal destek sistemidir. Her yıl binlerce aile “parasız yatılılık nedir, kimler başvurabilir, gelir sınırı ne kadar, sınavsız parasız yatılı olunur mu?” sorularının cevabını arıyor. Bu rehberde 2026 yılı güncel bilgileriyle başvuru şartlarını, sınav sürecini, tercih ve yerleştirme aşamalarını, hak kaybına yol açan durumları ve velilerin en çok merak ettiği soruları tek tek ele alıyoruz.

📌 Kısaca Parasız Yatılılık

  • Sınavın resmî adı: İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı (İOKBS); eski adı PYBS (Parasız Yatılılık ve Bursluluk Sınavı).
  • Başvurabilecek sınıflar: Ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıflar ile lise hazırlık, 9, 10 ve 11. sınıflar.
  • 2026 gelir sınırı: Ailenin 2025 yılı gelirine göre fert başına yıllık 250.000 TL.
  • Sınavı kazanan öğrenci ya burs ya da parasız yatılılık hakkından yararlanır; ikisi birlikte alınamaz.
  • Şehit ve gazi çocukları gibi özel durumdaki öğrenciler için sınavsız parasız yatılılık imkânı vardır.

Parasız Yatılılık Nedir?

Parasız yatılılık; devletin, ekonomik durumu yetersiz ailelerin başarılı çocuklarına pansiyonlu resmî okullarda ücretsiz barınma imkânı sunduğu bir eğitim desteğidir. Parasız yatılı olarak yerleştirilen öğrencinin pansiyon ücreti, günlük yemekleri (sabah, öğle, akşam), yatak ve barınma giderleri ile mevzuatta öngörülen bazı kişisel ihtiyaçları devlet bütçesinden karşılanır. Öğrenci, okulun pansiyonunda kalır ve eğitimini aynı kurumda sürdürür.

Sistem, özellikle köylerde, kırsal kesimde ya da yakınında nitelikli bir lise bulunmayan ilçelerde yaşayan öğrenciler için büyük önem taşır. Ailesinin maddi gücü olmadığı için il merkezindeki bir Anadolu lisesine, fen lisesine ya da sosyal bilimler lisesine gidemeyen bir öğrenci, parasız yatılılık sayesinde ev kirası, ulaşım ve yemek masrafı düşünmeden bu okullarda okuyabilir. Kısacası parasız yatılılık, fırsat eşitliğini sağlamaya yönelik en köklü uygulamalardan biridir.

Halk arasında hâlâ “PYBS” ya da “DPY sınavı” olarak bilinen sınav, günümüzde İOKBS (İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı) adıyla uygulanmaktadır. Ad değişse de içerik aynıdır: Sınavı kazanan öğrenciler ya aylık burs alır ya da parasız yatılı olarak pansiyonlu bir okula yerleştirilir.

Yasal Dayanak ve Sistemin Amacı

Parasız yatılılığın temel dayanağı 2684 sayılı İlköğretim ve Ortaöğretimde Parasız Yatılı veya Burslu Öğrenci Okutma ve Bunlara Yapılacak Sosyal Yardımlara İlişkin Kanundur. Uygulamanın ayrıntıları ise Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmî Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği ile düzenlenir. Her yıl MEB Ölçme, Değerlendirme ve Sınav Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan İOKBS kılavuzu da o yılın tarihlerini, gelir sınırını ve başvuru kurallarını belirler.

Kanunun 7. maddesindeki “Parasız yatılı öğrencilere ayrıca burs verilmez” hükmü sistemin en önemli kurallarından biridir. Yani öğrenci aynı anda hem parasız yatılı hem de burslu olamaz; iki haktan birini seçmek zorundadır. Bu konuyu aşağıda ayrıca ele alıyoruz.

Sistemin amaçları şöyle özetlenebilir:

  • Maddi imkânsızlık nedeniyle başarılı öğrencilerin eğitimden kopmasını önlemek,
  • Kırsal ve dezavantajlı bölgelerdeki öğrencilerin nitelikli okullara erişimini kolaylaştırmak,
  • Koruma altındaki çocuklar, şehit ve gazi çocukları gibi özel gruplara eğitim güvencesi sağlamak,
  • Eğitimde fırsat eşitliğini güçlendirmek.

Parasız Yatılılığa Kimler Başvurabilir?

İOKBS üzerinden parasız yatılılık veya bursluluk hakkı kazanmak isteyen öğrencinin bazı temel şartları aynı anda taşıması gerekir. Kılavuzda yer alan başlıca şartlar şunlardır:

Şart Açıklama
Vatandaşlık T.C. veya KKTC vatandaşı olmak
Okul türü Resmî ortaokul / imam hatip ortaokulu ya da resmî ortaöğretim kurumunda öğrenim görmek
Sınıf düzeyi 5, 6, 7, 8. sınıf ile lise hazırlık, 9, 10 ve 11. sınıf öğrencisi olmak
Gelir şartı Ailenin fert başına düşen yıllık net gelirinin kılavuzdaki sınırı aşmaması (2026 için 250.000 TL)
Kayıt-kabul Yatılılığa ilişkin mevzuatta belirtilen kayıt ve kabul şartlarını taşımak
Sağlık durumu Pansiyonda toplu yaşamaya engel bir sağlık sorunu bulunmamak (parasız yatılılık için)

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Başvuru, öğrencinin bulunduğu sınıfa göre yapılır; ancak kazanılan hak bir üst sınıf için geçerlidir. Örneğin 8. sınıfta sınava giren ve parasız yatılılık kazanan bir öğrenci, bu hakkını lise 9. sınıfta pansiyonlu bir okulda kullanır. Bu nedenle 8. sınıf öğrencileri için İOKBS, LGS ile birlikte düşünülmesi gereken stratejik bir sınavdır. LGS hazırlığına dair kaynaklara lgs.org.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

⚠️ Önemli: Özel okullarda okuyan öğrenciler İOKBS’ye başvuramaz. Başvuru yalnızca resmî okul öğrencileri için açıktır. Ayrıca açık öğretim kurumlarında öğrenim görenler de kapsam dışındadır.

2026 Parasız Yatılılık Gelir Sınırı ve Hesaplama

Parasız yatılılığın en belirleyici şartı ailenin gelir durumudur. 2026 İOKBS kılavuzuna göre ailenin 2025 yılı toplam gelirinden fert başına düşen yıllık net miktar 250.000 TL’yi geçmemelidir. Bir önceki yıl (2025 sınavı) bu sınır 195.000 TL olarak uygulanmıştı. Sınır her yıl memur maaş katsayılarındaki değişime göre güncellenir.

Fert Başına Düşen Gelir Nasıl Hesaplanır?

Hesaplama oldukça basittir: Anne, baba ve varsa aile bütçesine katkı sağlayan diğer bireylerin bir yıllık net gelirleri toplanır; bu toplam, ailedeki fert sayısına bölünür. Fert sayısına anne, baba ve bakmakla yükümlü oldukları çocuklar dâhil edilir.

🧮 Örnek Hesaplama

Babanın yıllık net geliri: 540.000 TL
Annenin yıllık net geliri: 260.000 TL
Toplam aile geliri: 800.000 TL
Aile fert sayısı: 4 (anne, baba, 2 çocuk)

Fert başına düşen gelir: 800.000 ÷ 4 = 200.000 TL → 250.000 TL sınırının altında olduğu için öğrenci başvurabilir.

Gelire Dâhil Edilen Kalemler

  • Maaş, ücret, ikramiye ve benzeri çalışma gelirleri,
  • Emekli aylıkları,
  • Kira, faiz ve benzeri gelirler,
  • Serbest meslek, ticari ve tarımsal faaliyetlerden elde edilen kazançlar.

Düzenli bordrosu olmayan, yevmiye usulü çalışan veliler için de durum beyan esasına dayanır. Bu durumda veli, gelirini EK-1 Öğrenci Ailesinin Maddi Durumunu Gösteren Beyanname‘ye doğru biçimde yazmalıdır. Gerçeğe aykırı beyan tespit edilirse öğrencinin hakkı iptal edilir ve yapılan ödemeler yasal faiziyle geri istenebilir.

Sınavsız Parasız Yatılılık Kimlere Verilir?

Parasız yatılılık hakkı çoğunlukla İOKBS sonucuna göre verilir; ancak yönetmelik bazı öğrenci gruplarına sınavsız parasız yatılılık imkânı tanır. Bu öğrenciler, kontenjan ve diğer kayıt şartları çerçevesinde sınava girmeden pansiyonlu okullara parasız yatılı olarak yerleştirilebilir. Başlıca gruplar şunlardır:

  • Şehit çocukları: Görev sırasında hayatını kaybeden askerî personel, güvenlik görevlisi ve kamu görevlilerinin çocukları.
  • Gazi ve malul çocukları: Harp veya vazife malulü olan kişilerin çocukları.
  • Koruma altındaki çocuklar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının koruma ve bakım altında bulunan öğrenciler.
  • Okula erişimi olmayan bölgelerdeki öğrenciler: Nüfusu az ve dağınık yerleşim yerlerinde yaşayan, taşımalı eğitimden de yararlanamayan ortaokul öğrencileri, yatılı bölge ortaokullarına yerleştirilebilir.

Bu gruplardaki öğrenciler için gelir şartı aranmayabilir ya da farklı uygulanabilir. Özel durumdaki öğrencilerin velileri, kayıt döneminde öğrencinin öğrenim gördüğü okul müdürlüğüne ve ilçe millî eğitim müdürlüğüne başvurarak güncel uygulamayı teyit etmelidir. Belgeler (şehitlik/gazilik belgesi, koruma kararı vb.) eksiksiz hazırlanmalıdır.

Parasız Yatılılık Başvurusu Nasıl Yapılır? Gerekli Belgeler

İOKBS başvurusu iki aşamalıdır: elektronik başvuru ve okul müdürlüğü onayı. Başvurunun geçerli sayılması için her iki aşamanın da süresi içinde tamamlanması şarttır.

Adım Adım Başvuru

  1. Elektronik başvuru: Veli veya öğrenci, başvuru tarihleri içinde e-okul.meb.gov.tr ya da meb.gov.tr üzerinden başvuru formunu doldurur. Formdaki fert başına gelir tutarı, EK-1’e yazılacak tutarla birebir aynı olmalıdır.
  2. EK-1 beyannamesinin doldurulması: Ailenin maddi durumunu gösteren beyanname eksiksiz doldurulur ve imzalanır.
  3. Belgelerin okula teslimi: Gelir belgeleri ile birlikte EK-1, öğrencinin kayıtlı olduğu okul müdürlüğüne teslim edilir.
  4. Okul onayı: Okul müdürlüğü belgeleri inceler ve şartları taşıyan başvuruyu sistem üzerinden onaylar. Onaylanmayan başvuru geçersizdir.
  5. Sınav giriş belgesi: Sınav tarihinden en az 7 gün önce sınav giriş yeri, salon ve sıra bilgileri MEB internet sitesinde yayımlanır.

Gerekli Belgeler

  • EK-1 Öğrenci Ailesinin Maddi Durumunu Gösteren Beyanname,
  • Anne ve babanın bir önceki yıla ait gelir belgesi (çalışıyorlarsa, kurumlarından alınan 12 aylık net gelir dökümü),
  • Emekli ise emekli aylığını gösteren belge,
  • Kira, tarım veya serbest meslek geliri varsa buna ilişkin belgeler,
  • Özel durum varsa (şehit/gazi yakını, koruma altında olma vb.) ilgili resmî belgeler.

🚫 Sık yapılan hata: Birçok veli internetten başvuruyu yapıp okula belge teslim etmeyi unutuyor. Okul onayı olmayan başvurular sınava giriş hakkı vermez. 2026 yılında okul onayı için son gün 13 Mart 2026 saat 17.00 idi; her yıl benzer bir takvim uygulanır.

İOKBS Sınavı: Kapsam, Takvim ve Puanlama

İOKBS, MEB tarafından tüm Türkiye’de aynı gün ve aynı saatte tek oturum olarak uygulanır. Sınavda öğrencinin bulunduğu sınıf düzeyine ait Türkçe, Matematik, Fen Bilimleri ve Sosyal Bilgiler alanlarından sorular yer alır. Sorular, bir önceki yılın ve içinde bulunulan dönemin kazanımlarını kapsar. Sınav genellikle toplam 100 soru ve 120 dakikalık süre ile yapılır; ancak soru ve süre bilgisi her yıl kılavuzdan kontrol edilmelidir.

2026 İOKBS Takvimi

İşlem Tarih
Başvuru dönemi 9 Şubat – 11 Mart 2026
Okul müdürlüğü onayı son gün 13 Mart 2026, saat 17.00
Sınav giriş yerlerinin ilanı Sınavdan en az 7 gün önce
Sınav 26 Nisan 2026 Pazar, saat 10.00
Sonuçların ilanı 1 Haziran 2026
Burs ödemelerinin başlaması Ekim 2026 itibarıyla

2027 sınavına hazırlanan aileler için takvim, MEB’in yıllık sınav takviminde ve yeni kılavuzda ilan edilecektir. Önceki yıllara bakıldığında başvuruların genellikle şubat–mart, sınavın ise nisan ayının son haftasında yapıldığı görülmektedir.

Puanlama ve Taban Puan

İOKBS’de her sınıf düzeyi kendi içinde değerlendirilir. Öğrencinin doğru cevap sayısına göre bir başarı puanı hesaplanır. Burs ve parasız yatılılık için belirlenen kontenjanlar, puan sıralamasına göre doldurulur; bu nedenle “taban puan” sabit değildir, her yıl kontenjan ve katılım durumuna göre değişir. Parasız yatılılıkta ayrıca tercih edilen okulun pansiyon kontenjanı ve il bazındaki dağılım da belirleyicidir. Yanlış cevapların doğruları götürüp götürmediği gibi puanlama ayrıntıları kılavuzda açıklanır.

Burs mu, Parasız Yatılılık mı? Farklar ve Doğru Tercih

İOKBS’yi kazanan öğrenci iki haktan birini kullanabilir. 2684 sayılı Kanun gereği parasız yatılı olarak yerleştirilen öğrenciye ayrıca burs ödenmez. Bu yüzden ailelerin hangi seçeneğin daha avantajlı olduğunu iyi düşünmesi gerekir.

Kriter Bursluluk Parasız Yatılılık
Ne sağlar? Aylık nakit burs Ücretsiz pansiyon, yemek ve barınma
Nerede okunur? Öğrencinin kayıtlı olduğu resmî okul Pansiyonu olan resmî okul
Aile yanında kalma Evet Hayır, okul pansiyonunda kalınır
Kimin için ideal? Yakınında iyi bir okul bulunan öğrenciler Kırsalda yaşayan ya da başka şehirde okuyacak öğrenciler

Aylık burs tutarı memur maaş katsayısına bağlı olarak ocak ve temmuz aylarında güncellenir. 2026 yılının ocak–temmuz döneminde aylık burs 2.762 TL olarak ödenmiştir; temmuz güncellemesiyle tutar yeniden artırılmıştır. Burslar öğrenci adına PTT üzerinden, genellikle her ayın 25’ine kadar ödenir. Parasız yatılılığın sağladığı barınma ve yemek desteğinin aylık karşılığı ise, özellikle büyük şehirlerdeki yurt ve kira maliyetleri düşünüldüğünde, nakit burstan çok daha yüksektir.

Pratik bir kural olarak şunu söyleyebiliriz: Öğrenci ailesinin yanından günlük olarak gidip gelebileceği bir okulda okuyacaksa burs; il merkezindeki ya da başka bir şehirdeki nitelikli bir liseye gidecekse parasız yatılılık çoğu zaman daha mantıklıdır. Pansiyonlu liseleri ve okul türlerini araştırmak için liseler.org.tr ana sayfasındaki il ve okul rehberlerinden yararlanabilirsiniz.

Parasız Yatılılık Tercih ve Yerleştirme Süreci

Sınav sonuçları açıklandıktan sonra parasız yatılılık hakkı kazanan öğrenciler için tercih ve yerleştirme aşaması başlar. Süreç genel hatlarıyla şöyle işler:

  1. Sonuçların öğrenilmesi: Sonuçlar meb.gov.tr üzerinden T.C. kimlik numarası ve doğum tarihi ile sorgulanır.
  2. Kontenjanların ilanı: Pansiyonlu okulların parasız yatılı kontenjanları il millî eğitim müdürlükleri tarafından duyurulur.
  3. Tercih: Öğrenci, puanına ve kontenjanlara göre okul tercihlerini okul müdürlüğü ya da ilgili birim aracılığıyla yapar.
  4. Yerleştirme: Puan üstünlüğü esas alınarak yerleştirme yapılır. Puan eşitliğinde kılavuz ve yönetmelikteki kriterler uygulanır.
  5. Kayıt: Yerleşen öğrenci, ilan edilen süre içinde okula ve pansiyona kaydını yaptırır. Sağlık raporu, vesikalık fotoğraf gibi belgeler istenebilir.

LGS ile Parasız Yatılılık İlişkisi

8. sınıfta İOKBS’yi kazanan bir öğrenci, lise tercihlerini yaparken parasız yatılılık hakkını da göz önünde bulundurmalıdır. Öğrenci önce LGS veya adrese dayalı yerleştirme ile bir liseye yerleşir; o okulun pansiyonu varsa parasız yatılılık hakkını orada kullanabilir. Pansiyonu olmayan bir okula yerleşen öğrenci ise parasız yatılılıktan yararlanamaz, bu durumda bursa yönelebilir. Bu nedenle LGS tercih listesi hazırlanırken pansiyonlu okulların özellikle işaretlenmesi büyük önem taşır. Fen liseleri, sosyal bilimler liseleri ve birçok Anadolu lisesi pansiyon hizmeti sunar.

Parasız Yatılılık Hakkı Nasıl Kaybedilir?

Parasız yatılılık hakkı bir kez kazanıldığında öğrenim süresi boyunca devam eder; ancak bazı durumlarda bu hak sona erebilir. Yönetmelikte yer alan başlıca hak kaybı nedenleri şunlardır:

  • Gerçeğe aykırı beyan: Gelir durumunun yanlış beyan edildiğinin anlaşılması durumunda hak iptal edilir ve yapılan harcamalar geri istenebilir.
  • Disiplin cezaları: Mevzuatta belirtilen ağır disiplin cezalarını alan öğrencilerin parasız yatılılığı sona erebilir.
  • Devamsızlık ve okul değişikliği: Pansiyonu olmayan bir okula nakil, uzun süreli özürsüz devamsızlık veya kaydın silinmesi hakkı etkiler.
  • Başarısızlık: Sınıf tekrarı gibi akademik başarısızlık durumlarında yönetmelikteki hükümler uygulanır; öğrencinin başarısını koruması önemlidir.
  • Ailenin maddi durumunun değişmesi: Ailenin gelirinin sınırın çok üzerine çıktığının tespiti hâlinde durum yeniden değerlendirilebilir.
  • Kendi isteğiyle ayrılma: Öğrencinin veya velinin talebiyle pansiyondan ayrılması.

Pansiyonda kalan öğrencilerin ayrıca pansiyon iç yönergesine, etüt saatlerine ve izin kurallarına uyması beklenir. Pansiyon hayatı, öğrenciye sorumluluk ve öz disiplin kazandırırken aileden uzakta yaşamanın getirdiği uyum sürecini de beraberinde getirir. Velilerin ilk aylarda okul ve pansiyon yönetimiyle düzenli iletişimde kalması uyumu kolaylaştırır.

Velilere ve Öğrencilere Pratik İpuçları

  • Ocak ayından itibaren MEB duyurularını takip edin; kılavuz genellikle şubat başında yayımlanır.
  • Gelir belgelerini başvuru döneminden önce hazırlayın; işveren kurumlardan belge almak zaman alabilir.
  • E-başvurudaki gelir tutarının EK-1 ile birebir aynı olduğundan emin olun.
  • Okul onayının sistemde göründüğünü mutlaka kontrol edin.
  • Sınav hazırlığında öğrencinin bulunduğu sınıfın ve bir önceki sınıfın konularını tekrar edin; çıkmış İOKBS sorularını çözün.
  • 8. sınıftaysanız LGS tercih listesinde pansiyonlu okulları önceliklendirin.

Parasız Yatılılık Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Parasız yatılılık sınavı hâlâ var mı?

Evet. Eski adıyla PYBS olarak bilinen sınav, günümüzde İOKBS adıyla her yıl uygulanmaktadır. Parasız yatılılık ve bursluluk hakları bu sınavın sonucuna göre verilir.

2026 parasız yatılılık gelir sınırı ne kadar?

2026 sınavı için ailenin 2025 yılı gelirine göre fert başına düşen yıllık net gelir sınırı 250.000 TL’dir. Bu sınırı aşan ailelerin çocukları, özel hak tanınan durumlar dışında başvuru yapamaz.

Parasız yatılı öğrenci burs alabilir mi?

Hayır. 2684 sayılı Kanun’un 7. maddesine göre parasız yatılı öğrencilere ayrıca burs verilmez. Öğrenci iki haktan birini seçmelidir.

Özel okul öğrencileri parasız yatılılığa başvurabilir mi?

Hayır. İOKBS başvuruları yalnızca resmî ortaokul ve resmî ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler için açıktır.

12. sınıf öğrencileri başvurabilir mi?

Hayır. Kazanılan hak bir üst sınıfta kullanıldığı için lisede en son 11. sınıf öğrencileri başvurabilir.

Şehit ve gazi çocukları sınava girmek zorunda mı?

Yönetmelik, şehit ve gazi çocukları ile koruma altındaki çocuklar gibi gruplara sınavsız parasız yatılılık imkânı tanır. Güncel uygulama için okul ve ilçe millî eğitim müdürlüğüne başvurulmalıdır.

Parasız yatılılık sonuçları nereden öğrenilir?

Sonuçlar meb.gov.tr adresinden T.C. kimlik numarası ve doğum tarihi ile sorgulanır. 2026 sonuçları 1 Haziran 2026’da açıklanmıştır.

Parasız yatılılık hangi okullarda kullanılabilir?

Hak, MEB’e bağlı ve pansiyonu bulunan resmî okullarda kullanılır. Fen liseleri, sosyal bilimler liseleri, Anadolu liseleri, imam hatip liseleri ve meslek liselerinin pansiyonlu olanları ile yatılı bölge ortaokulları bu kapsamdadır.

Sonuç

Parasız yatılılık, maddi zorluk yaşayan ama başarılı öğrenciler için eğitim hayatının yönünü değiştirebilecek güçlü bir fırsattır. Doğru zamanda başvurmak, gelir hesabını eksiksiz yapmak, okul onayını takip etmek ve İOKBS’ye iyi hazırlanmak bu fırsatı yakalamanın anahtarıdır. 8. sınıf öğrencileri için ise LGS tercihleriyle parasız yatılılığı birlikte planlamak, öğrencinin hem nitelikli bir liseye hem de ücretsiz barınma imkânına kavuşmasını sağlar.

Başvuru şartları, gelir sınırı ve takvim her yıl yeni kılavuzla güncellendiği için resmî duyuruları MEB internet sitesinden takip etmeyi unutmayın. Pansiyonlu okullar, lise türleri ve taban puanlar hakkında detaylı rehberler için liseler.org.tr ana sayfasını ziyaret edebilirsiniz.

Bu içerikteki bilgiler 2026 İOKBS kılavuzu ve MEB duyuruları esas alınarak hazırlanmıştır. Tarih, gelir sınırı ve burs tutarları her yıl değişebileceğinden işlem yapmadan önce güncel kılavuzu kontrol ediniz.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir